1946

► 16 kwietnia. Linię montażową fabryki Volkswagen opuszcza 1000. samochód osobowy wyprodukowany od zakończenia wojny.

Ferdynand Porshe (z lewej), Adolf Hitler i konstruktorzy podczas omawiania prototypu samochodu

Podczas wojny na potrzeby Volkswagena pracowało 15 tys. więźniów, co stanowiło 80 proc. wszystkich robotników.

Czerwiec. W wyniku połączenia dwóch partii Deutsche Aufbau-Partei i Deutsche Konservative Partei (patrz 1945 rok) powstaje w Niemczech nowa skrajnie prawicowa partia polityczna z siedzibą w Hamburgu – Niemiecka Partia Prawicowa Deutsche Rechtspartei DRP. Pod nazwą DRP funkcjonowała w Dolnej Saksonii, a w innych regionach jako DRP-DKP (Deutsche Rechtspartei-Deutsche Konservative Partei). Program DRP oparty był na autorytaryzmie i nacjonalizmie oraz propagował tezy o narodzie bez przestrzeni. W Wolfsburgu, przemysłowym mieście powstałym w czasach narodowego socjalizmu, znanym głównie z zakładów Volkswagena, już dwa lata później partia DRP zdobyła 17 spośród 25 miejsc w radzie miejskiej, a w kolejnym roku wprowadziła 5 posłów do pierwszego po wojnie niemieckiego Bundestagu.

Pod koniec 1949 roku w wyniku tarć wewnętrznych nastąpił rozkład partii i część działaczy przeszła do Socjalistycznej Partii Rzeszy.

► 12 czerwca. Powstanie Europejskiej Ligii Współpracy Ekonomicznej ELEC – pierwszej organizacji dążącej do zjednoczenia Europy. Członkiem ELEC był „bankier Hitlera”, przewodniczący rady nadzorczej Deutsche Banku i bliski współpracownik ministra gospodarki III Rzeszy, prezesa Reichsbanku – Waltera Funka. Po wojnie Hermann Josef Abs zasiadał w radach nadzorczych 24 największych firm niemieckich. Był też doradcą finansowym pierwszego kanclerza RFN Konrada Adenauera.

W czasie wojny Hermann Abs był dyrektorem Pitller AG, lipskiej fabryki produkującej obrabiarki i osobiście nadzorował pracę jeńców wojennych w tej fabryce oraz jej filii Mechanik GmbH Rochlitz. Dokument z podpisem Abs'a potwierdzający ten fakt, ujawniono dopiero 60 lat po wojnie: Ich bestätige den Eingang Ihres 4. Vierteljahresberichtes 1942, von dessen Inhalt ich dankend und mit Interesse Kenntnis genommen habe. Heil Hitler!”.

Wykonywał „tylko” rozkazy – na zjeździe komendantów obozów koncentracyjnych 15 marca 1940 roku Heinrich Himmler nakazał: „Wszystkich kwalifikowanych robotników polskich należy wykorzystać w naszym przemyśle wojennym, później wszyscy Polacy znikną z powierzchni ziemi. Wykonując to odpowiedzialne zadanie, musicie w zakreślonym czasookresie eksterminować Polaków”.

Zdjęcie i karta pracy siedmioletniego Jana Farjana, ur. 3 kwietnia 1936 roku (fragment panelu wystawy "Zachować pamięć" z 2005 roku, źródło: AFPNP)

Zdjęcie i karta pracy siedmioletniego Jana Farjana, ur. 3 kwietnia 1936 roku (fragment panelu wystawy "Zachować pamięć" z 2005 roku, źródło: AFPNP)

Dzięki pracy robotników przymusowych majątek Deutsche Banku już w 1943 roku powiększył się czterokrotnie.

Czerwiec. Rozpoczął działalność Bank Światowy (World Bank). O założeniu Banku Światowego zdecydowano na konferencji w Bretton Woods w USA w lipcu 1944 roku. Głównym celem jego stworzenia była odbudowa zniszczonych II wojną światową krajów Europy i Japonii.

Tak zwany system z Bretton Woods nakładał na każde państwo obowiązek zastosowania polityki monetarnej oraz utrzymanie kursów wymiany w jednoprocentowym przedziale wahań. W celu przestrzegania i kontroli postanowień tego systemu uczestnicy konferencji w Bretton Woods powołali także do życia Międzynarodowy Fundusz Walutowy, którego głównym założeniem było doprowadzenie do stabilizacji kursów i powszechnej wymienialności walut krajów członkowskich MFW na złoto.

► 3 lipca. Pierwsza pisemna wzmianka o organizacji „Odessa” znalazła się w ówczesnym Counter Intelligence Corps (CIC). W notatce z tego dnia jest informacja o zidentyfikowaniu tajnej organizacji w obozie dla internowanych SS w Auerbach. Słowo „Odessa” nie było nazwą organizacji, lecz był to kod dający „specjalne przywileje żywnościowe” z Czerwonego Krzyża w Augsburgu.
Kolejne komórki tajnej siatki konspiracyjnej z Auerbach powstały w Kempten, Rosenheim, Mannheim i Berchtesgaden. Początkowo zrzeszały byłych członków SS w celu zapewnienia im poczucia solidarności i bezpieczeństwa. Z czasem jednak ich głównym zadaniem stało się organizowanie na masową skalę ucieczek niemieckich zbrodniarzy, głównie do Ameryki Południowej. Z pomocy tajnej siatki skorzystali najwięksi zbrodniarze wojenni tacy jak Adolf Eichmann, Josef Mengele, Franz Stangl, Klaus Barbie czy Erich Priebke.

Organizacje typu „Odessa” udzielały także SS-manom wszelkiej pomocy prawnej, finansowej i socjalnej. Niektóre z tych grup miały nazwy takie jak „Konsul”, „Scharnhorst”, „Sechsgestirn”, „Leibwache”, „Lustige Brüder”, a niektóre nie. Ogólnie przyjęło się je nazywać „Organisation der SS-Angehörigen ehemaligen” (Organizacja Byłych Członków SS) w skrócie „ODESSA”.

Ze stopniowo odtajnianych archiwów Argentyny, Brazylii i Chile wynika, że do Ameryki Południowej mogło uciec 9 000 nazistowskich zbrodniarzy. Większość pod fałszywym nazwiskiem. Następnie uciekinierzy ściągali tam swoje rodziny i znajomych. Archiwa pokazują też, jak dużą rolę w procederze ratowania nazistów odegrał prezydent Argentyny Juan Peron, który sprzedał organizacji „ODESSA” 10 000 paszportów in blanco.

► 1 października. Zakończenie pierwszego, głównego procesu norymberskiego przeciwko zbrodniarzom niemieckim. Po raz pierwszy w historii zastosowano zasadę odpowiedzialności karnej przywódców państwowych za zbrodnie międzynarodowe. Polski korespondent wojenny Edmund Osmańczyk pisał wówczas: „Proces norymberski ma sprawić, by przywódcy Trzeciej Rzeszy nigdy nie stali się bohaterami narodowymi, by sztandary niemieckie nigdy nie powiewały się przed pomnikami zbrodniarzy. By przyszłe pokolenia Niemców uznały swoją krwawą winę, by spłacić mogły - i chciały - straszliwy dług wobec całego świata”.

Podczas trwania procesu oskarżeni mieli do swojej dyspozycji 27 adwokatów, 54 aplikantów i 67 sekretarek – absolwentek wydziału prawa. Wszyscy byli Niemcami. Trybunał Wojskowy urzędował w hitlerowskim pałacu sprawiedliwości w Norymberdze. Miejsce to wybrano nieprzypadkowo – to właśnie tutaj odbywały się w latach trzydziestych „Parteitagi” z udziałem nazistowskich przywódców. Tu uchwalono w 1935 roku Ustawy Norymberskie.

Trybunał odbył 403 sesje w ciągu 218 dni obrad. Przesłuchano 240 świadków. W tym dwojga Polaków: studentkę Sewerynę Szmaglewską i krawca pochodzenia żydowskiego Samuela Rajzmana, więźnia Treblinki. Rozprawa była tłumaczona jednocześnie na 4 języki.

Proces norymberski był nagrywany i filmowany w całości. Cały materiał liczy w sumie 7 000 płyt gramofonowych i 27 000 metrów taśm magnetofonowych. Łącznie w stan oskarżenia zostało postawionych 185 osób. Liczba ta razi szczególnie w zestawieniu z liczbą około 70 milionów ofiar.

6 października. Opublikowanie aktu oskarżenia pierwszego procesu norymberskiego. W akcie oskarżenia nie ma ani słowa o Powstaniu Warszawskim, ani słowa o Palmirach i egzekucjach ulicznych osławionego Kutschery. Nie ma ani słowa o masowym wywożeniu Polaków na katorgę „przymusowych robót w Rzeszy”. Nie ma ani jednego przykładu z Polski w omówieniu „rabunku własności prywatnej i publicznej”. Akt oskarżenia nie znalazł w Polsce żadnych przykładów na „nakładanie kar pieniężnych na społeczeństwo”, ani na „złośliwe niszczenie miast i wsi i spustoszenia dokonywane bez uzasadnionej konieczności wojskowej”. Nie podano żadnego przykładu z Polski na „przymusową rekrutację robotników cywilnych” czy na „germanizację okupowanych terenów”. Pominięto też całkowicie zagładę gett żydowskich w miastach polskich.

4 listopada. Powołanie do życia UNESCO – Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury (łac. unesco – łączyć się w jedno). Organizacja miała wdrażać „solidarność intelektualną i moralną ludzkości”, aby zapobiec trzeciej wojnie światowej. Polska została członkiem UNESCO dnia 6 listopada.